W Sosnowcu, przy ulicy Chemicznej, stoi neobarokowy pałac z końca XIX wieku, który dziś mieści miejskie muzeum. To nie jest typowa placówka z pyłem na eksponatach – tutaj znajdziesz największą w Polsce kolekcję współczesnego szkła artystycznego, a sam budynek z charakterystycznymi narożnymi basztami przypomina o czasach, gdy Zagłębie Dąbrowskie było przemysłowym zagłębiem Imperium Rosyjskiego.
- największa kolekcja współczesnego szkła artystycznego
- unikalna architektura neobarokowa
- bogata historia rodziny Schoenów
- malowniczy park wokół pałacu
- ciekawe wystawy przez cały rok
Historia rodziny Schoenów i budowa pałacu
Bracia Ernst i Franz Schoenowie przybyli do Sosnowca z Werdau w Saksonii w 1875 roku. Nie przyjechali tu dla klimatu – zbudowali dwie fabryki włókiennicze, które szybko stały się jednymi z największych zakładów tego typu w Cesarstwie Rosyjskim. Wybudowali przędzalnię wełny czesankowej na Środulce przy ulicy Chemicznej oraz przędzalnię wełny wigoniowej przy obecnej ulicy 1 Maja. Interes kręcił się na tyle dobrze, że w 1902 roku otworzyli jeszcze jeden zakład – trykotaży i pończoch.
Okazałą, reprezentacyjną rezydencję Ernsta Schoena zaprojektował wrocławski architekt Karl Grosser. Budynek usytuowano strategicznie – przy trasie kolei warszawsko-wiedeńskiej i otoczono neoromantycznym parkiem. Pierwotnie fasada pałacu była zwrócona właśnie w stronę torów kolejowych, co pokazuje, jak ważna była wtedy kolej dla prestiżu. Dopiero w okresie międzywojennym przeniesiono główne wejście na stronę południową.
Na miejscu obecnej fasady znajdowała się kiedyś okazała oranżeria, którą wyburzono podczas przebudowy w dwudziestoleciu międzywojennym. Pierwotny układ wnętrz również nie przetrwał licznych remontów, ale zasadnicza bryła budynku z basztami pozostała niezmieniona.
W bezpośrednim sąsiedztwie zakładów włókienniczych uruchomionych w 1886 roku właściciele wybudowali kolonię dla pracowników. To był typowy model działania przemysłowców tamtej epoki – fabryka, osiedle robotnicze i pałac właściciela tworzący jeden zespół.
Od rezydencji fabrykanta do miejskiego muzeum
Od 1985 roku pałac stanowi siedzibę Muzeum w Sosnowcu. Początkowo funkcjonował jako Muzeum Historii Ruchu Robotniczego Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego – typowa nazwa dla instytucji z czasów PRL-u. W 1989 roku placówka została przejęta przez sosnowiecki samorząd i od tego czasu funkcjonuje pod nazwą Muzeum w Sosnowcu.
Przez ponad 25 lat działalności muzeum zorganizowało około 500 wystaw, które obejrzało ponad 700 tysięcy osób. To całkiem sporo jak na miejską placówkę w niezbyt dużym mieście.
Kolekcja polskiego szkła – perełka zbiorów
Muzeum posiada największą kolekcję polskiego szkła współczesnego, liczącą 9000 eksponatów, której niewielka część znajduje się na wystawie stałej. To nie są zwykłe szklane kielichy – mówimy o artystycznych obiektach, projektach z polskich hut, które pokazują, jak szkło może być materiałem do tworzenia sztuki.
Nie każdy wie, że polska szkoła szkła artystycznego ma świetną renomę na świecie. W kolekcji muzeum można zobaczyć prace projektantów, którzy przez dziesięciolecia tworzyli na styku indywidualnej wizji artystycznej i realiów przemysłowej produkcji. To fascynujące, jak bardzo różne mogą być formy i kolory – od delikatnych, przezroczystych form po masywne, kolorowe rzeźby.
Co jeszcze zobaczysz w pałacu
Poza stałą ekspozycją szkła muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe. Mogą to być ekspozycje związane z historią miasta i regionu, prezentacje prac współczesnych artystów, a także wystawy dotyczące szeroko pojętego dziedzictwa kulturowego.
Instytucja bierze udział w wielu imprezach regionalnych, jak Industriada – święto Szlaku Zabytków Techniki, Europejskie Dni Dziedzictwa czy Międzynarodowa Noc Muzeów. Podczas takich wydarzeń muzeum często przygotowuje specjalne atrakcje, wydłużone godziny otwarcia i dodatkowe oprowadzania.
Sam budynek też zasługuje na uwagę. Choć wnętrza były wielokrotnie przebudowywane, wciąż można poczuć atmosferę dawnej rezydencji przemysłowca. Charakterystyczne narożne baszty, neobarokowe detale, przestronne sale – to wszystko tworzy specyficzny klimat.
Park wokół pałacu
Neobarokowy pałac otoczony jest starym drzewostanem kasztanowców, lip, buków, grabów, dębów i tulipanowca, pozostałością po romantycznym parku. Spacer po alejkach parku można spokojnie połączyć z wizytą w muzeum – szczególnie latem, gdy drzewa tworzą gęsty cień.
Zespół pałacowo-parkowy oficjalnie stał się zabytkiem w latach 80. XX wieku. Park nie jest może tak rozległy jak inne zabytkowe ogrody, ale ma swój urok – stare drzewa, alejki, zieleń wokół historycznego budynku.
W parku rośnie tulipanowiec – drzewo, które w Polsce nie jest zbyt częste. Warto zwrócić uwagę na jego charakterystyczne liście i kwiaty, jeśli trafisz na odpowiednią porę roku.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum sprawdzi się dla kilku grup odwiedzających. Miłośnicy sztuki użytkowej i designu docenią kolekcję szkła – to naprawdę unikalne zbiory w skali kraju. Osoby zainteresowane historią przemysłu i dziewiętnastowieczną architekturą znajdą tu ciekawy przykład rezydencji fabrykanta z tamtej epoki.
Rodziny z dziećmi też mogą tu zajrzeć, choć trzeba uczciwie powiedzieć, że to nie jest miejsce z interaktywnymi zabawkami dla najmłodszych. Muzeum organizuje jednak lekcje muzealne i warsztaty dla grup szkolnych. W muzeum można przebywać z psami – zarówno w kawiarni, jak i na salach wystawowych, co jest sporym plusem dla właścicieli czworonogów.
Muzeum jest w pełni dostępne dla osób poruszających się na wózkach – brak progów, winda, szerokie przejścia. To nie zawsze jest standardem w zabytkowych budynkach, więc warto docenić taką dostępność.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Adres: ul. Chemiczna 12, 41-205 Sosnowiec
Ceny biletów: Bilet grupowy dla grupy od 10 do 30 osób kosztuje 10 zł za osobę. Dostępne są też bilety ulgowe – szczegółowe zasady ich sprzedaży znajdują się na stronie muzeum. Zwiedzanie z przewodnikiem Pałacu Ernsta Schoena kosztuje 15 zł.
Dojazd komunikacją miejską: Przystanek Środula Okrzei obsługują autobusy 55, 116, 188 oraz tramwaj 24. Do przystanku Pogoń Akademiki dojeżdżają autobusy 26, 40, 150, 154, 188, 235, 299, 805, 807, 813, M15, M19, M23, Z-21 oraz tramwaj 21.
Parking: Miejsca parkingowe znajdują się z tyłu budynku. Przed budynkiem znajduje się słupek parkingowy, opuszczany dla pojazdów przewożących osoby z niepełnosprawnością.
Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie wystaw i spacer po parku warto zarezerwować około 1,5-2 godziny. Jeśli trafisz na ciekawą wystawę czasową lub skorzystasz z oprowadzania z przewodnikiem, może to potrwać dłużej.
Dodatkowe usługi: W budynku działa kawiarnia, gdzie można odpocząć po zwiedzaniu. Muzeum oferuje też sesje zdjęciowe w pałacu – 2 godziny kosztują 360 zł lub 300 zł w zależności od opcji.
Muzeum organizuje regularne oprowadzania z przewodnikiem, które odbywają się zazwyczaj w weekendy. Warto sprawdzić aktualny kalendarz wydarzeń na stronie muzeum.org.pl przed wizytą – mogą tam być informacje o wystawach czasowych, warsztatach czy specjalnych wydarzeniach.