Zamek Rabsztyn to średniowieczna twierdza wzniesiona na wzgórzu niedaleko Olkusza, jeden z charakterystycznych punktów na Szlaku Orlich Gniazd. Sama nazwa pochodzi z niemieckiego „Rabenstein” – krucza skała, co ma związek z dużą populacją kruków w tym miejscu. Dziś to częściowo zrekonstruowane ruiny, które łączą autentyczny klimat średniowiecza z nowoczesnymi atrakcjami turystycznymi.
Warto tu zajrzeć nie tylko dla samych murów. Zamek oferuje świetne punkty widokowe, przeszklony pawilon z odkryciami archeologicznymi, a latem odbywają się turnieje rycerskie i pokazy dawnych rzemiosł.
- zapierające dech w piersiach widoki
- interaktywne wystawy archeologiczne
- turnieje rycerskie latem
- malownicze tereny do spacerów
- kawiarnia z regionalnymi specjałami
Historia zamku – od drewnianej strażnicy po ruiny
Początki Rabsztyna sięgają XIII wieku, kiedy na wzgórzu stanęła pierwsza drewniana strażnica. Kto dokładnie ją wzniósł? To wciąż nie do końca jasne – legendy wskazują na małopolski ród Toporczyków z Morawicy, ale pojawiają się też hipotezy o biskupie krakowskim Janie Muskacie czy królu czeskim Wacławie II.
W XIV wieku drewnianą budowlę zastąpiła kamienna forteca, która z czasem rozrosła się w potężny zamek obronny. Składał się z trzech części – górnej, środkowej i dolnej, utrzymanych początkowo w stylu gotyckim. W XVI wieku obiekt przeszedł renesansową metamorfozę, a dbali o niego możni właściciele – rodziny Bonerów i Zebrzydowskich.
Świetność nie trwała jednak wiecznie. W 1657 roku ustępujący z Polski Szwedzi spalili zamek, który wkrótce potem został opuszczony. Na przełomie XIX i XX wieku runęła wieża zamku górnego. Przez lata budowla popadała w ruinę, aż w 1990 roku stała się własnością gminy Olkusz.
Na przełomie XVI i XVII wieku na miejscu wyburzonego zamku dolnego wzniesiono renesansowy pałac, którego fragmenty murów można oglądać do dziś.
Co zobaczysz na zamku Rabsztyn
Zwiedzanie zaczyna się od pokonania głębokiej fosy, nad którą zwiesza się drewniany most. Już w bramie wjazdowej warto zajrzeć do przeszklonego pawilonu zamkowych piwnic – archeologowie odkryli tu sporo ciekawostek, które teraz można obejrzeć w specjalnej ekspozycji.
Dziedziniec zamku to przyjemna strefa rekreacji z zielonymi tarasami i kawiarnią. Działa tu również sklepik z pamiątkami i toaleta, co docenią rodziny z dziećmi.
Największe wrażenie robią punkty widokowe. Najlepszą panoramę serwuje okrągła wieża – z tarasu roztacza się widok na Olkusz i odległy o kilkanaście kilometrów zamek w Bydlinie. Z głównej drogi nr 783 (kierunek Olkusz-Wolbrom) zamek wyłania się na horyzoncie jak bajkowa twierdza.
W ostatnich latach obiekt przeszedł gruntowną rewitalizację. Zrekonstruowano mury, odgruzowano piwnice, wybudowano mosty nad fosą i wykonano zabezpieczenia konstrukcyjne. W latach 2012-2014 odtworzono część murów zamku górnego wraz z wieżą, powstał taras widokowy, a także nowoczesna infrastruktura turystyczna z parkingiem i iluminacją wieczorną.
Turnieje rycerskie i wydarzenia na zamku
Rabsztyn to nie tylko zwiedzanie murów. Co roku odbywają się tu turnieje rycerskie, pokazy walk, warsztaty dawnych rzemiosł i festyn historyczny Juromania. Rycerze w pełnych zbrojach, walki na miecze, pokazy strzelania z łuku – to wszystko przyciąga tłumy widzów.
Latem zamek regularnie organizuje wydarzenia tematyczne. Można trafić na gladiatorów, błaznów czy inne atrakcje związane z „wehikułem czasu”. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą – wtedy zwiedzanie nabiera zupełnie innego charakteru.
Ruiny zamku Rabsztyn pojawiły się w filmie „Karol. Człowiek, który został papieżem” w reżyserii Giacomo Battiato.
Chata Kocjana – dodatkowa atrakcja w cenie biletu
W bezpośrednim sąsiedztwie zamku znajduje się rodzinny dom Antoniego Kocjana – wybitnego konstruktora szybowcowego i szefa wywiadu lotniczego Armii Krajowej. To właśnie on odkrył tajemnice niemieckiej broni V1 i V2 podczas II wojny światowej.
Drewniany dom wybudowano w 1862 roku we wsi Skalskie, gdzie Kocjan przyszedł na świat w 1902 roku. Na zlecenie władz Olkusza budynek rozbrano, przewieziono do Rabsztyna i zrekonstruowano. Spośród 1400 szybowców zbudowanych w Polsce w latach trzydziestych, połowa to konstrukcje Kocjana – między innymi Czajka, Sroka, Sokół, Mewa i Orlik.
Chatę można zwiedzać od kwietnia do października w cenie biletu na zamek. To ciekawa historia lokalna, która pokazuje, że Rabsztyn to nie tylko średniowiecze.
Dla kogo jest zamek Rabsztyn
Miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią przestronny dziedziniec, możliwość swobodnego zwiedzania i klimat średniowiecznej twierdzy – dzieciaki uwielbiają takie miejsca. Miłośnicy historii znajdą tu autentyczne mury i ciekawą ekspozycję archeologiczną.
Fani aktywnego wypoczynku mogą połączyć wizytę z rowerową wycieczką po Szlaku Orlich Gniazd. Przy Chacie Kocjana jest stacja naprawy rowerów, więc można bezpiecznie zaplanować dłuższą trasę. Zamek znajduje się na trasie rowerowej, więc rowery można zostawić tuż przy murach.
Nie jest to jednak miejsce dla osób z problemami z poruszaniem się – dojście wymaga pokonania wzniesienia, a na wieżę prowadzą schody.
Praktyczne informacje – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Godziny otwarcia:
- Luty: piątek-niedziela 9:00-16:30
- Marzec: wtorek-niedziela 9:00-16:30
- Kwiecień-wrzesień: wtorek-piątek 9:00-17:00, sobota-niedziela 10:00-18:00
- Październik: wtorek-niedziela 9:00-17:00
- Listopad: piątek-niedziela 9:00-16:30
- Grudzień-styczeń: nieczynne
Ostatnie wejście na zamek 30 minut przed zamknięciem. W poniedziałki obiekt jest zamknięty (z wyjątkiem sezonu letniego).
Ceny biletów:
- Bilet łączony (Zamek Rabsztyn + Podziemny Olkusz + Chata Kocjana): 40 zł normalny, 30 zł ulgowy
- Przewodnik dla grupy zorganizowanej: 80 zł (do 50 osób)
- W weekendy (sobota-niedziela) przewodnicy czekają na turystów indywidualnych o godzinach: 11:00, 13:00 i 15:00 (od marca do października)
Dojazd i parking:
Zamek znajduje się przy drodze nr 783 (kierunek Olkusz-Wolbrom). Samochodem można zaparkować na kilku parkingach – przy głównym deptaku na zamek lub przy restauracji Podzamcze (płatne 3 zł/h). Nieco dalej, około 500 metrów od zamku, jest bezpłatny przydrożny parking leśny.
Na zwiedzanie samego zamku warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny. Jeśli doliczyć Chatę Kocjana i spacer po okolicy, spokojnie można spędzić tu pół dnia.
Kontakt:
Zamek Rabsztyn, Rabsztyn 24, 32-300 Olkusz
Tel. rezerwacje i przewodnicy: 32 706-52-36
Tel. kasa: 32 706-52-31
E-mail: [email protected]
W 2021 roku Zamek Rabsztyn zgłoszony przez Gminę Olkusz został laureatem konkursu „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej za właściwe użytkowanie i stałą opiekę nad zabytkiem.