Kopalnia Ćwiczebna Sztygarka w Dąbrowie Górniczej to autentyczne podziemne wyrobisko, w którym przez dziesięciolecia uczniowie szkół górniczych zdobywali praktyczne umiejętności. Dziś można zejść do wnętrza ziemi i zobaczyć na własne oczy, jak wyglądało szkolenie przyszłych górników – z prawdziwymi maszynami, stalowymi obudowami i korytarzami rozciągającymi się na trzech poziomach. To miejsce dość wyjątkowe, bo kopalń ćwiczebnych w Polsce powstało zaledwie kilka, a ta w Dąbrowie została otwarta dla zwiedzających w 2010 roku.
- autentyczne korytarze górnicze
- prawdziwe maszyny w akcji
- multimedialne prezentacje historii
- stała temperatura przez cały rok
- rzadkie miejsce w Polsce
Historia kopalni szkoleniowej przy Państwowej Szkole Górniczej
Budowę kopalni rozpoczęto w kwietniu 1927 roku przy Państwowej Szkole Górniczej i Hutniczej. Nie była to zwykła kopalnia węgla – od początku projektowano ją jako miejsce nauki. Pierwszy etap prac zakończono w 1929 roku, tworząc podziemne laboratorium dla uczniów dąbrowskiej Sztygarki.
Przez kolejne dziesięciolecia w tych korytarzach szkolono średnią kadrę górniczą. Młodzi ludzie uczyli się tu obsługi maszyn, montażu obudów, zasad bezpieczeństwa i wszystkiego, co przydawało się w prawdziwej kopalni – tyle że bez pyłu węglowego i zagrożeń czyhających na dnie szybu. Zajęcia praktyczne odbywały się tu aż do 1994 roku, kiedy zmieniający się system edukacji i sytuacja w górnictwie sprawiły, że kopalnia przestała pełnić funkcję szkoleniową.
Obiekt znajduje się na terenie dawnej kopalni węgla „Paryż”, w południowo-wschodniej części tego historycznego obszaru górniczego. W okolicy stoją jeszcze budynki Zespołu Szkół Zawodowych im. Stanisława Staszica oraz Muzeum Miejskiego Sztygarka – całość tworzy spójny kompleks związany z tradycją górniczą Zagłębia.
Kopalnia Ćwiczebna w Dąbrowie Górniczej to jeden z nielicznych tego typu obiektów w Polsce. Większość kopalń szkoleniowych nie przetrwała lub nie została udostępniona turystom, co czyni to miejsce naprawdę rzadkim.
Co zobaczysz pod ziemią – trzy poziomy korytarzy
Trasa turystyczna prowadzi przez trzy poziomy korytarzy o łącznej długości około 250 metrów. To może nie brzmi imponująco, ale pod ziemią każdy metr robi wrażenie – zwłaszcza gdy stoisz w chodnikach obudowanych setkami ton stalowych elementów.
Podczas zwiedzania można obejrzeć stanowiska szkoleniowe z zakresu mechaniki górniczej i elektryki. Są tu prawdziwe maszyny, których używano w kopalniach, urządzenia do zabezpieczania wyrobisk oraz różne typy specjalistycznych obudów. Każdy element pokazuje, jak skomplikowana była praca pod ziemią i jak wiele trzeba było umieć, żeby bezpiecznie wydobywać węgiel.
Trasa ma charakter multimedialny – oprócz samych eksponatów można posłuchać opowieści o pracy górników i historii miejsca. Brakuje tylko huku maszyn i kurzu, który w czynnych kopalniach wypełnia powietrze. Za to temperatura jest stała przez cały rok, więc nawet w upalne dni panuje tu przyjemny chłód.
Dla kogo jest ta atrakcja
Kopalnia sprawdzi się przede wszystkim u osób zainteresowanych historią przemysłu i techniką. Jeśli ktoś nigdy nie był w kopalni i zastanawia się, jak wyglądała praca górników, to właśnie tutaj może to sprawdzić bez schodzenia na głębokość kilkuset metrów.
Rodziny z dziećmi też chętnie tu zaglądają – dzieciaki zazwyczaj fascynują się zejściem pod ziemię i możliwością zobaczenia prawdziwych maszyn górniczych. Dla młodszych może być to pierwsza przygoda z podziemiami, bezpieczna i dobrze przygotowana.
Miłośnicy Szlaku Zabytków Techniki znajdą tu kolejny punkt na swojej mapie – kopalnia wpisuje się w szerszy kontekst industrialnego dziedzictwa Śląska i Zagłębia. Warto połączyć wizytę z innymi obiektami w okolicy, bo Dąbrowa Górnicza ma sporo do zaoferowania w tym zakresie.
W kopalni panuje stała temperatura przez cały rok, więc latem można tu przyjemnie ochłodzić się, a zimą nie ma mowy o przemarznięciu jak w niektórych jaskiniach.
Zwiedzanie z przewodnikiem i trasa multimedialna
Do kopalni można wejść tylko z przewodnikiem w ramach zorganizowanych grup. To zrozumiałe – podziemia wymagają nadzoru i znajomości zasad bezpieczeństwa. Przewodnik opowiada o historii obiektu, wyjaśnia działanie poszczególnych urządzeń i odpowiada na pytania.
Trasa nie jest szczególnie wymagająca fizycznie, choć trzeba liczyć się ze schodzeniem i wchodzeniem po schodach oraz poruszaniem się po nierównych korytarzach. Osoby z problemami z poruszaniem się powinny to wziąć pod uwagę.
Całe zwiedzanie trwa około godziny. To wystarczająco dużo, żeby zobaczyć wszystko spokojnie i posłuchać opowieści, ale nie na tyle długo, żeby się znudzić. Po wyjściu na powierzchnię można jeszcze zajrzeć do Muzeum Miejskiego Sztygarka, które mieści się w pobliżu.
Godziny otwarcia i dostępność
Kopalnia ma dość specyficzny harmonogram, który warto sprawdzić przed wizytą. We wtorki wejścia są o godzinach 10:00, 11:00, 12:00 i 13:00. W pierwszy i trzeci czwartek miesiąca można wejść między 12:00 a 17:00 (co godzinę), a w drugi i czwarty czwartek między 10:00 a 13:00.
Weekendy oferują więcej możliwości – w soboty wejścia są od 9:00 do 14:00, a w niedziele od 12:00 do 15:00. Ostatnie wejście możliwe jest na godzinę przed zamknięciem. Warto zarezerwować sobie miejsce wcześniej, zwłaszcza w sezonie wakacyjnym i podczas wydarzeń takich jak Industriada.
Ceny biletów i informacje praktyczne
Bilet normalny do kopalni kosztuje 25 złotych, a ulgowy 15 złotych. Jeśli ktoś chce zwiedzić również Muzeum Miejskie Sztygarka, to bilet normalny to 12 złotych, ulgowy 6 złotych. W środy wstęp do muzeum jest bezpłatny, co może być dobrą okazją do zaoszczędzenia kilku złotych.
Pod ziemią jest chłodno niezależnie od pory roku, więc warto zabrać coś cieplejszego – kurtkę lub bluzy. Wygodne buty to podstawa, bo korytarze nie przypominają gładkich muzealnych podłóg.
Jak dojechać do Kopalni Ćwiczebnej Sztygarka
Kopalnia znajduje się przy ulicach Górniczej i Legionów Polskich w Dąbrowie Górniczej. Najbliższy przystanek autobusowy to „Dąbrowa Górnicza Muzeum Sztygarka” – zatrzymuje się tu mnóstwo linii: 25, 27, 84, 116, 260, 604, 612, 638, 644, 656, 807, 814, 984 i M109. Dojazd komunikacją miejską nie powinien sprawić problemu.
Dla zmotoryzowanych – w okolicy można znaleźć miejsce do parkowania, choć warto przyjechać z zapasem czasu, bo w dni z większą liczbą zwiedzających może być ciasno. W pobliżu znajduje się pomnik Stanisława Staszica na niewielkim skwerze oraz kościół św. Barbary, więc orientacja w terenie jest dość prosta.
Na zwiedzanie samej kopalni wystarczy zarezerwować około półtorej godziny, ale jeśli ktoś chce zobaczyć też muzeum i okolicę, lepiej przeznaczyć na to pół dnia. Dąbrowa Górnicza ma więcej do zaoferowania niż tylko tę jedną atrakcję, więc można połączyć kilka punktów w jedną wycieczkę.
Kopalnia Ćwiczebna stanowi część Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego – można ją odwiedzić jako jeden z punktów szerszej trasy po industrialnym dziedzictwie regionu.